μεταναστευτική πολιτική
Κείμενο εισήγησης της θεματικής
Ποια πολιτική εκπροσώπηση των μεταναστών και μεταναστριών;
Είναι οι καθαρίστριες, οι αποκλειστικές, οι οικιακές βοηθοί, οι«μπέιμπι-σίτερ», οι σερβιτόρες, οι μαγείρισσες, οι καμαριέρες, οι εποχιακές στα ξενοδοχεία και στα χωράφια. Φροντίζουν τους ηλικιωμένους, μεγαλώνουν τα παιδιά του τόπου, κρατούν τα ελληνικά νοικοκυριά … Είναι οι 500.0000 μετανάστριες που ζουν μαζί μας σε αυτήν την χώρα και δεν έχουν κανένα πολιτικό δικαίωμα!
«Θηλυκό» είναι σε μεγάλο βαθμό το πρόσωπο του προλεταριάτου σήμερα, «θηλυκό» είναι και το μισό πρόσωπο της μετανάστευσης, και ανάλογα «θηλυκό» έπρεπε να ήταν επίσης το πρόσωπο της μεταναστευτικής πολιτικής του Σύριζα και του κάθε αριστερού σχήματος που θέλει να εκπροσωπεί πραγματικά το κόσμο της εργασίας, σήμερα. «Θηλυκό» μεταναστευτικό έπρεπε να ήταν και ένα μέρος τουλάχιστον των αγωνιστών και αγωνιστριών στις ίδιες τις οργανώσεις μας.
Φωνή και πολιτικός προγραμματικός λόγος πρέπει να δοθεί στις ανάγκες των μεταναστών και μεταναστριών και στα παιδιά τους, που όμως δεν αποτελούν πολιτικό υποκείμενο στην κοινωνία μας.
Εμείς οι γυναίκες, που στήσαμε τη θεματική για τη μεταναστευτική πολιτική στο διήμερο του Δικτύου Γυναικών Σίρριζα προσπαθούμε να εισάγουμε αυτή την νέα κουλτούρα στις οργανώσεις της αριστεράς: την συμμετοχή από τα κάτω των ίδιων των μεταναστών και μεταναστριών.
Αλλά, για να είναι ουσιαστική και όχι παθητική ή και διακοσμητική, αυτή η συμμετοχή θα πρέπει να αναγνωρίζει και να σέβεται τις πολλαπλές ταυτότητες που χρωματίζουν την ζωή των μεταναστριών…
Πράγματι, οι γυναίκες μετανάστριες έχουν να αντιμετωπίσουν τις κοινωνικές ιδιότητες και ρόλους που απορρέουν από το φύλο τους. Έχουν να αντιμετωπίσουν την ίδια τους την κοινότητα, της οποίας πολλές φορές τα ήθη και οι παραδόσεις είναι αντίθετες σε μια πολιτική ένταξη. Έχουν να αντιμετωπίσουν και τις δυσκολίες που έχει η ζωή σε μια κοινωνία και στο κράτος της, που δεν είναι η κοινωνία που γνωρίζουν, η χώρα καταγωγής.
Πως αλλιώς θα επεξεργαστούμε αιτήματα, πως αλλιώς θα καθορίσουμε πολιτική, πως αλλιώς θα τους μιλήσουμε, αν δεν καταλαβαίνουμε την πραγματική ζωή τους;
Είναι λόγω του φύλου τους, που μεταναστεύουν για άλλους λόγους από τους άνδρες. Οι μισές μεταναστεύουν όχι πια για οικογενειακή συνένωση, όπως γινόταν παλιά. Πολλές είναι μόνες μητέρες, αρχηγοί μονογονεϊκών οικογενειών, και μεταναστεύουν συχνά πριν από τους άνδρες μέσα σε απίστευτες συνθήκες, έγκυες ή/και με τα παιδιά τους, Και σε αυτή τη μετανάστευση τις σπρώχνει ο πόλεμος (που όλο και πιο συχνά συνοδεύεται από μαζικούς βιασμούς), η καταπίεση και η βία στην οικογένεια, τα εγκλήματα τιμής, η έλλειψη προσωπικής ελευθερίας ή απλώς η ανεργία, η φτώχεια και η εξαθλίωση …
Είναι λόγω του φύλου τους που οι περισσότερες (200.000) δουλεύουν σαν οικιακές βοηθοί και στην φροντίδα, 70%, στις λεγόμενες γυναικείες μεταναστευτικές δουλειές. Οι λεγόμενες γυναικείες μεταναστευτικές είναι συχνά τομέας άτυπης, επισφαλούς και μαύρης εργασίας με πολύ χαμηλές αποδοχές. Οι επιπτώσεις είναι πολλαπλές στην ζωή τους: έχουν ακόμα περισσότερα προβλήματα με την νομιμοποίησή τους, η πλειονότητα των μεταναστριών είναι παράνομες στη χώρα και ανασφάλιστες. Είναι εύκολος στόχος υπερεκμετάλλευσης, εύκολα θύματα της εμπορίας ανθρώπων και της εργασιακής δουλείας. ….
Χρειάζεται πολιτική βούληση για να μη παραμείνουν οι μετανάστριες πολιτικά «αόρατες».
Δυστυχώς, ακόμη λίγοι στην αριστερά κατανοούν την πολιτική ανάγκη για κάτι τέτοιο. Οι μετανάστες/στριες δεν μετέχουν ποτέ στις πανελλαδικές του Σύριζα, είναι άφαντοι/ ες στα πάνελ και το χειρότερο δεν τους αναζητάει κανείς, δεν συζητείται καν η ανάγκη πολιτικών για να τους κάνουμε χώρο και να τους αγκαλιάσουμε μέσα στις οργανώσεις μας. Σαν να φτιάνουμε πολιτικές οργανώσεις ελίτ, με τους δικούς τους κωδικούς συνεννόησης χωρίς επαφή με την κοινωνία και την αληθινή ζωή. Δεν πάει όμως άλλο. Θα πρέπει ο Σύριζα και όλες οι οργανώσεις της αριστεράς να δώσουν στους μετανάστες και τις μετανάστριες και στα παιδιά τους μέσα στις οργανώσεις μας αυτό που τους αρνείται η πολιτεία, το δικαίωμα να είναι πολίτες με πλήρη δικαιώματα και να έχουν εδώ και τώρα στην αριστερά την ιδιότητα του πολίτη.
Αλλά και αυτό δεν αρκεί. Οι μετανάστες/στριες χρειάζονται ένα καινούργιο τρόπο εκπροσώπησης, που δεν θα περιορίζεται στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων των μεταναστών από τρίτους, όσο καλοί και έντιμοι κι αν είναι αυτοί. (αίφνης μόνο με επερωτήσεις στην Βουλή ή μόνο με προγραμματικές δηλώσεις ή συμβολικές και θεαματικές πρωτοβουλίες όπως π.χ. με τον Τσίπρα και την Καντίτσα στην προεδρική δεξίωση). Και αυτός ο νέος τρόπος εκπροσώπησης σημαίνει πριν από όλα την ενεργό συμμετοχή των ίδιων των μεταναστών και μεταναστριών στη διαμόρφωση των πολιτικών επιλογών και στη λήψη των αποφάσεων τόσο στη κοινωνία όσο και στο συνδικάτο και στη πολιτική οργάνωση.
Ιδού λοιπόν η Ρόδος ιδού και το πήδημα για την ελληνκή αριστερά, για τον Σύριζα. Εκτός κι αν νομίζει κανείς ότι μπορεί ποτέ να υπάρξει ριζοσπαστική αριστερά που ούτε οργανώνει ούτε εκφράζει τους μετανάστες/στριες, δηλαδή το πιο καταπιεσμένο μαζικό κομμάτι της εργατικής τάξης της ελληνικής πόλης και υπαίθρου, των ίδιων των σπιτιών μας…
Η γυναικεία μετανάστευση, οικιακή εργασία και μετανάστριες (κείμενο συμβολής στη θεματική από τη Μαρία Λιάπη)
Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ – ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Οι μετανάστριες αποτελούν ένα σημαντικό ποσοστό των μεταναστευτικών πληθυσμών που έρχονται στη χώρα μας (υπολογίζεται στο 45,5% του συνόλου του μεταναστευτικού πληθυσμού). Η αυξανόμενη συμμετοχή των γυναικών στο φαινόμενο της μετανάστευσης αποτελεί μια εξέλιξη που έχει καταγραφεί ως «θηλυκοποίηση της μετανάστευσης» και αφορά στα μεταναστευτικά ρεύματα εκείνα που αποτελούνται από γυναίκες που αποφασίζουν να μεταναστεύσουν μόνες προκειμένου να υποστηρίξουν τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειάς τους και κυρίως τα παιδιά τους, ή να αναζητήσουν καλύτερες συνθήκες και προοπτικές ζωής, γεγονός που αναδεικνύει σε όλα τα επίπεδα τη σημασία της γυναικείας μετανάστευσης.
ΦΥΛΕΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ
Βασικοί παράγοντες που συμβάλλουν στην αύξηση της γυναικείας μετανάστευσης προς την Ελλάδα και γενικότερα τις χώρες του Ευρωπαϊκού Νότου αποτελούν, ο εκτεταμένος άτυπος τομέας της οικονομίας, σε συνδυασμό με το περιορισμένο κράτος πρόνοιας και την ελλειμματική παροχή δημόσιων υπηρεσιών φροντίδας. Το κενό αυτό στις υπηρεσίες φροντίδας έρχονται να καλύψουν με την (άτυπη συνήθως) εργασία τους οι μετανάστριες. Η συγκέντρωσή τους σε συγκεκριμένα επαγγέλματα είναι πολύ υψηλή σε σχέση με το ποσοστό τους στο γυναικείο πληθυσμό της χώρας, έτσι ώστε να μπορούν πλέον να χαρακτηρισθούν ως «γυναικείες μεταναστευτικές δουλειές», στο πλαίσιο μάλιστα ενός διεθνούς καταμερισμού εργασίας, που ολοένα και περισσότερο χαρακτηρίζεται από την φυλετικοποίηση και την σεξουαλικοποίηση (sexualisation) των αγορών εργασίας.
Ο ΑΤΥΠΟΣ ΟΙΚΙΑΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ
Το περιοριστικό νομοθετικό πλαίσιο για τη μετανάστευση και ο εκτεταμένος και αρρύθμιστος οικιακός τομέας στον οποίο απασχολείται η πλειοψηφία των μεταναστριών (εκτιμώνται σε περίπου 200.000), δημιουργούν συνθήκες ανασφάλειας ως προς τη νομιμότητα της παραμονής τους και καταπάτησης βασικών κοινωνικών τους δικαιωμάτων. Παράλληλα, αυτού του τύπου η εργασία συμβάλλει αφενός στην αναπαραγωγή της άνισης κατανομής της εργασίας (αμειβόμενης και μη) μεταξύ των δύο φύλων, καθώς επίσης και στην χαμηλού κόστους για τα κράτη, παροχή υπηρεσιών φροντίδας παιδιών, ηλικιωμένων και ατόμων με ειδικές ανάγκες, μετακυλίοντας το βάρος των δαπανών αυτών στα νοικοκυριά. Στη βάση πρόχειρων αλλά ασφαλών και έγκυρων εκτιμήσεων υπολογίζεται ότι με 60.000.000 ευρώ το μήνα (100.000 μετανάστριες προς 600 μέσο όρο ευρώ μηνιαίως) επιβαρύνονται τα ελληνικά νοικοκυριά για την «αγορά» ιδιωτικών υπηρεσιών φροντίδας και εξοικονομεί το κράτος από τις δημόσιες κοινωνικές δαπάνες.
Ο ΦΥΛΕΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑΣ
Παρά τις αλλεπάλληλες προσπάθειες νομοθετικών ρυθμίσεων και παρά τα μέτρα που πρόσφατα έχουν ληφθεί για τον εξορθολογισμό των διαδικασιών νομιμοποίησης, και οι νέες ρυθμίσεις, θέτουν σημαντικούς περιορισμούς, εμπόδια και ιδιαίτερα προβλήματα στο μεταναστευτικό πληθυσμό που ζει στην Ελλάδα και ιδιαίτερα τις μετανάστριες, όπως είναι η μικρής διάρκειας άδεια παραμονής. Παρά το γεγονός ότι σύμφωνα με τον Ν. 3536/2007 ενοποιήθηκαν οι δύο τύποι αδειών (παραμονής και εργασίας) η άδεια παραμονής συνεχίζει να συνδέεται με την εργασία στο βαθμό που για την έκδοση της άδειας παραμονής απαιτείται συγκεκριμένος αριθμός ενσήμων.
Οι ρυθμίσεις για την οικογενειακή συνένωση συνέβαλαν στην αύξηση της γυναικείας μετανάστευσης χωρίς όμως να διευκολύνουν την ανεξάρτητη νόμιμη εργασία τους, εγκλωβίζοντάς τες έτσι στην άτυπη αγορά εργασίας, και αναπαράγοντας σχέσεις εξάρτησης μεταξύ των συζύγων. Αυτό συμβαίνει διότι οι
(γυναίκες) σύζυγοι δεν δικαιούνται άδειας παραμονής ούτε έχουν δικαίωμα, εφόσον εξαρτώνται από την άδεια παραμονής του συζύγου, να εργαστούν στην τυπική αγορά εργασίας με τα αντίστοιχα δικαιώματα. Ο νόμος αντιμετωπίζει τις μετανάστριες ως θύματα αναπαράγοντας
Ένα άλλο σοβαρό θέμα το οποίο δεν έχει αναδειχθεί και δεν καλύπτεται από την νομοθεσία αφορά στις Αφρικανές μετανάστριες – νύφες οι οποίες με την υπόσχεση του γάμου έρχονται στην Ελλάδα όπου ζουν κοινωνικά αποκλεισμένες, χωρίς δυνατότητα να μάθουν την ελληνική γλώσσα, να εργαστούν, να ενταχθούν στην τοπική κοινωνία.
Ακόμη ένα σημαντικό θέμα που δεν ρυθμίζεται από το νέο νόμο αφορά στη χορήγηση ασύλου. Η πολιτική ασύλου παραμένει εξαιρετικά προβληματική και ελλιπής στην Ελλάδα με αποτέλεσμα ακόμα και στις περιπτώσεις που οι γυναίκες ανήκουν στην κατηγορία των αιτούντων άσυλο ή των προσφύγων συχνά επιλέγουν να υποβάλλουν τα δικαιολογητικά τους ως οικονομικοί μετανάστες διότι γνωρίζουν την κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα. Είναι χαρακτηριστικό ότι σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία του έτους 2007 σε σύνολο 20.051 αιτημάτων ασύλου, χορηγήθηκε άσυλο σε 23 άτομα και σε 59 με την αιτιολογία των ανθρωπιστικών λόγων. Επίσης δεν υπάρχει πρόβλεψη για τη χορήγηση ασύλου στις γυναίκες που είναι πρόσφυγες λόγω θεμάτων τιμής που αφορούν στο φύλο ή λόγω αποφυγής γενετήσιων εγκλημάτων (κλειτοριδεκτομή) .
ΜΙΑ ΜΟΡΦΗ ΥΠΟΤΕΛΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ Ή ΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΕ ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΑΓΑΘΑ ΤΩΝ ΑΤΥΠΑ ΑΠΑΣΧΟΛΟΥΜΕΝΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΡΙΩΝ
Η πρόσβαση σε υπηρεσίες φροντίδας, υγείας, εκπαίδευσης για τις ίδιες και τα παιδιά τους, εκμάθησης της γλώσσας, υπηρεσιών προώθησης στην απασχόληση, επαγγελματικής υποστήριξης ανέργων και κοινωνικής υποστήριξης παραμένει περιορισμένη ακόμη και για εκείνες τις μετανάστριες (που αποτελούν μειοψηφία) οι οποίες πληρούν τις προϋποθέσεις νόμιμης παραμονής και εργασίας, πολύ περισσότερο για την πλειοψηφία τους.
Όπως είναι γνωστό, οι περισσότερες μετανάστριες συνήθως δεν ασφαλίζονται από τους εργοδότες/τριες, υποχρεώνονται να αγοράζουν οι ίδιες τα ένσημά τους προκειμένου να μπορούν να αποδεικνύουν ότι εργάζονται και όταν ο εργοδότης δεν τις «χρειάζεται πλέον», δεν δικαιούνται αποζημίωση απόλυσης, επίδομα ανεργίας αλλά και άλλα κοινωνικά και οικονομικά επιδόματα. Δημιουργείται έτσι ένας φαύλος κύκλος εξαρτήσεων και εκμετάλλευσης.
Το γεγονός ότι είναι αυτασφαλιζόμενες έχει ως συνέπεια να μην έχουν δικαίωμα να εκδόσουν κάρτα ανεργίας, προϋπόθεση για τη συμμετοχή τους σε προγράμματα ενίσχυσης της απασχόλησης όπως είναι οι επιδοτούμενες θέσεις εργασίας, η δημιουργία επιχειρήσεων, τα προγράμματα κατάρτισης.
Σημαντική επίσης εκκρεμότητα συνιστά η μη ρύθμιση της σύνταξης των μεταναστριών που απασχολούνται αδήλωτες ή στον άτυπο τομέα της οικονομίας..
Οι συνθήκες εργασίας των περισσότερων μεταναστριών κυρίως όσων απασχολούνται στον οικιακό τομέα και ειδικότερα ως εσωτερικές χαρακτηρίζονται από πολλές και ακανόνιστες ώρες εργασίας, χωρίς δικαίωμα αδειών, σε διαρκή διαθεσιμότητα για εργασία κ.ά.. Οι συνθήκες αυτές τις υποχρεώνουν σε κοινωνική απομόνωση, έλλειψη πληροφόρησης και ενημέρωσης, και συχνά τις καθιστά ευάλωτες σε εκμετάλλευση (και σεξουαλική) ακόμη και με την απειλή της απέλασης.
Επιπλέον αποτελούν εμπόδιο για τη συμμετοχή τους στην απόκτηση βασικών εφοδίων για την κοινωνική τους ένταξη όπως κυρίως τα μαθήματα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας. Η περιορισμένη γνώση της ελληνικής, επιτείνει την απομόνωση και δημιουργεί εμπόδια στη διεκδίκηση καλύτερων όρων εργασίας και ζωής. Χωρίς πιστοποιητικό ελληνομάθειας δε, οι γυναίκες εγκλωβίζονται στην οικιακή εργασία μη έχοντας τη δυνατότητα να διεκδικήσουν καλύτερες θέσεις εργασίας που να συνάδουν και με προηγούμενη εργασιακή εμπειρία και γνώσεις που αποκτήθηκαν στις χώρες προέλευσης (αλλά και στη χώρα παραμονής). Η απόκτηση πιστοποιητικού ελληνομάθειας ούτως ή άλλως είναι (συχνά) απαγορευτική και λόγω της ανεπάρκειας αντίστοιχων υποδομών καθώς και λόγω της ελλιπούς πληροφόρησης των μεταναστριών για τις δομές (της πολιτείας, των ΟΤΑ, των ΜΚΟ, κλπ) που προσφέρουν μαθήματα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας. Τέλος θα πρέπει να σημειωθεί ότι δυνατότητα συμμετοχής στα προγράμματα της πολιτείας και των ΟΤΑ έχουν μόνον όσες μετανάστριες έχουν άδεια παραμονής.
Επιπλέον, παρά το γεγονός ότι στη μεγάλη τους πλειοψηφία οι γυναίκες μετανάστριες (σε ποσοστό μάλιστα μεγαλύτερο από αυτό των ανδρών μεταναστών) είναι υψηλού εκπαιδευτικού επιπέδου, δεν μπορούν να βρουν εύκολα (νόμιμη) εργασία – τουλάχιστον μετά από ένα διάστημα παραμονής – παρά μόνο στον άτυπο οικιακό τομέα ή/και άλλους περιθωριακούς τομείς της αγοράς εργασίας, γεγονός που επιφέρει την απαξίωση των γνώσεων και δεξιοτήτων τους. Το γεγονός αυτό επιτείνεται ακόμα περισσότερο και λόγω των γραφειοκρατικών, μακροχρόνιων και δαπανηρών διαδικασιών αναγνώρισης των πτυχίων των μεταναστριών (και μεταναστών) καθώς και λόγω της απουσίας διαδικασιών πιστοποίησης δεξιοτήτων. Με τον τρόπο αυτό αφενός δεν αξιοποιείται το υπάρχον εκπαιδευτικό κεφάλαιο των γυναικών μεταναστριών στην αγορά εργασίας και αφετέρου δεν διασφαλίζεται η κατοχύρωση των νέων δεξιοτήτων και της εμπειρίας που αποκτάται ή συσσωρεύεται κατά την παραμονή και εργασία τους στη χώρα.
Οι μετανάστριες που ζουν μόνες στην Ελλάδα αποστερούνται την επαφή με την οικογένεια και κυρίως τα παιδιά τους, γεγονός το οποίο τις εμποδίζει να εκπληρώσουν τον μητρικό/γονικό τους ρόλο και τις συναισθηματικές και ψυχολογικές τους ανάγκες, στο πλαίσιο μιας διεθνικής οικογένειας, με μια σειρά τραυματικές εμπειρίες που υπονομεύει την ψυχολογική τους ισορροπία.
TRAFFICKING
Η παράνομη διακίνηση και εμπορία ανθρώπων με σκοπό την οικονομική/σεξουαλική εκμετάλλευση trafficking συγκροτεί το πεδίο μιας σύγχρονης μορφής δουλείας, που περιλαμβάνει την πάσης φύσης εκμετάλλευση και εμπορευματοποίηση του ανθρώπινου σώματος, αποτελώντας έτσι μία από τις πιο προσοδοφόρες επιχειρήσεις στον κόσμο, μετά το εμπόριο όπλων και ναρκωτικών (United Nations Children’s Fund/United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights/Organization for Security and Cooperation in Europe-Office for the Democratic Institutions and Human Rights (UNICEF/UNOHCHR/OSCE-ODIHR), Trafficking in Human Beings in Southeastern Europe, UNICEF, June 2002, σ. Xiii, text at: http://www.unicef.org/ceecis/Trafficking.Report.2005.pdf#search=%22Trafficking%20in%20Human%20Beings%20in%20Southeastern%20Europe.%22).
Εκτιμάται ότι κατά το 2002 στην Ελλάδα ήταν ήδη ενταγμένες από προηγούμενα χρόνια ή εντάχθηκαν στην πορνική αγορά περίπου 17.200 εξαναγκαστικά εκδιδόμενες. Παράλληλα με την εμφάνιση της εξαναγκαστικής πορνείας σε υπολογίσιμη κλίμακα και αποδοτική μορφή, η πελατεία γνώρισε μια θεαματική αύξηση από κάθε πλευρά για να φτάσει το 2002 να αφορά 1 εκατ. 120 χιλιάδες. Λαβαίνοντας υπόψη ότι την περίοδο αυτή ο συνολικός σεξουαλικά ενεργός πληθυσμός των ανδρών στην Ελλάδα ήταν περίπου 3,5 εκατ. η αναλογία πληθυσμού πελατείας και ανδρικού πληθυσμού δημιουργεί συνθήκες ουσιαστικής αλλοίωσης των σχέσεων των φύλων (σε βάρος της γυναίκας) και του ευρύτερου πολιτισμού της καθημερινότητας στην Ελλάδα (Λάζος).
Ο πρόσφατος νόμος για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης και εμπορίας με σκοπό την σεξουαλική/ οικονομική εκμετάλλευση (trafficking), παρά τις προθέσεις του δεν συμβάλλει στον περιορισμό του φαινομένου, αφού δεν προβλέπει συναφή υποστηρικτικά μέτρα και κυρίως μέτρα που θα στοχεύουν στην υποστήριξη των γυναικών αυτών για την κοινωνική τους ένταξη και τον απεγκλωβισμό τους από τα εγκληματικά δίκτυα. Επιπλέον ένα σοβαρό μειονέκτημα του νόμου, το οποίο συμβάλλει στην αναποτελεσματικότητά του, έχει να κάνει με τις προϋποθέσεις που τίθενται προκειμένου να υποστηριχθεί η γυναίκα: το θύμα θα πρέπει να καταδώσει το διακινητή/ έμπορο και να συνεργαστεί με τις αρχές. Τέλος, δεν υπάρχουν προβλέψεις για τις γυναίκες μετανάστριες που απασχολούνται «στη βιομηχανία του σεξ» (στην παροχή σεξουαλικών υπηρεσιών, υπηρεσιών «ψυχαγωγίας», κλπ για άνδρες).
Είναι ανάγκη σήμερα το αριστερό φεμινιστικό κίνημα να σπάσει τη σιωπή και την αμηχανία του και να προβάλλει δυναμικά καθώς και να συμβάλλει έμπρακτα ώστε τα θέματα αυτά να αναδειχθούν και να συμπεριληφθούν στη δημόσια συζήτηση και ατζέντα και να πιέσουμε για την αντιμετώπιση και επίλυσή τους επιδεικνύοντας αλληλεγγύη φύλου.
Διεκδικούμε:
- Αλλαγή / εκσυγχρονισμό του νομοθετικού πλαισίου για την εργασία στον οικιακό χώρο: ρύθμιση ωραρίου, αμοιβών, αδειών, ασφάλισης, αποζημίωσης απόλυσης, υγιεινής και ασφάλειας, πιστοποίηση προσόντων. Ειδικά μέτρα-κίνητρα π.χ. φοροαπαλλαγές σε όσους/ες εργοδότες ασφαλίζουν τις εργαζόμενες ως οικιακές βοηθούς
- Αποσύνδεση του πιστοποιητικού ελληνομάθειας από την παραμονή και εργασία. Μέτρα διευκόλυνσης της συμμετοχής στην εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας για τις μετανάστριες που εργάζονται ως οικιακές βοηθοί π.χ. άδειες, ωράριο μαθημάτων κλπ
- Πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας (προγεννητικός έλεγχος, και πρωτοβάθμιας φροντίδας της μητρότητας και ψυχολογικής υγείας) με την πρόβλεψη για διευκόλυνση της επικοινωνίας σε επίπεδο γλώσσας και όχι μόνον
- Κάρτα ανεργίας σε όλες τις άνεργες μετανάστριες ώστε να επωφελούνται από μέτρα και πολιτικές υποστήριξης, κοινωνικής και επαγγελματικής ένταξης
- Αναγνώριση των εργάσιμων χρόνων και διευθέτηση του καθεστώτος συνταξιοδότησης
- Δικαίωμα ελεύθερης εξόδου από τη χώρα – χωρίς να χάνουν τα κεκτημένα δικαιώματά τους – κυρίως για τις μετανάστριες που ζουν μακριά από τα παιδιά τους και σε σημαντικές οικογενειακές στιγμές
- Ανεξάρτητη άδεια παραμονής για συζύγους μετανάστριες
- Μέριμνα για τις μετανάστριες μονο-γονείς
- Ουσιαστικό δικαίωμα μακροχρόνιας παραμονής με πλήρη δικαιώματα
- Αποσύνδεση της άδειας παραμονής από την εργασία
- Αποσύνδεση της άδειας παραμονής από τη διάρκεια των σπουδών
- Δικαίωμα εκλέγειν και εκλέγεσθαι
- Χορήγηση ασύλου στις γυναίκες που είναι (υποψήφια) θύματα εγκλημάτων τιμής
- Χορήγηση αδειών μικροπωλητών και μέτρα υποστήριξης των γυναικών μικροεπαγγελματιών
Για τη δεύτερη γενιά μεταναστών ( κείμενο συμβολής στη θεματική από την Ιωάννα Οκουντίγκιε
Σήμερα ήρθα εδώ για να μιλήσω για τη δεύτερη γενιά. Γίνεται συχνά λόγος για τα παιδιά αυτά, νέες και νέους, με γονείς μετανάστες, των οποίων αποτελώ και εγώ μέρος. Αλλά θα ήθελα καταρχάς να ξεκινήσω λέγοντας ότι ο όρος αυτός δεν μου ταιριάζει και δεν μου αρκεί. Δεν είμαι η δεύτερη ή οποιαδήποτε γενιά. Είμαι η Ιωάννα, οι γονείς μου γεννήθηκαν στη Νιγηρία, εγώ στην Ελλάδα και εδώ δεν θεωρούμαι από το κράτος ισότιμη με τα παιδιά των Ελλήνων. Και ωστόσο αυτό που μένει τελικά είναι ότι είμαι Αφρικανή μετανάστρια και ότι πρέπει να φύγω. Αν και πηγαίνω στο ελληνικό σχολείο, παρακολουθώ μαθήματα, πληρώνει δηλαδή το κράτος για να με μορφώσει, να με μάθει τι σημαίνει δημοκρατία, παιδεία, και να μου δώσει όλα τα προσόντα ώστε να είμαι στα 18 μου έτοιμη, δεν μπορώ να είμαι πολίτης. Αν αυτό δεν είναι αντίφαση τότε τι είναι;
Δεν μπορώ να σας περιγράψω τι σημαίνει για ένα παιδί «δεύτερης γενιάς», όπως λέμε, που γεννήθηκε εδώ ή ήρθε σε μικρή ηλικία, να βλέπει καθημερινά τους γονείς του να κουράζονται και να χάνουν την ελπίδα τους. Αν το πρόβλημα ωστόσο στους γονείς μας είναι μεγάλο, σε εμάς είναι τεράστιο. Είμαστε σε χειρότερη θέση διότι δεν ξέρουμε σε ποια χώρα ανήκουμε. Και τελικά αυτό που νοιώθουμε είναι ότι είμαστε προσωρινοί. Αυτήν την αίσθηση προσωρινότητας, που δεν μας επιτρέπει να σχεδιάσουμε το μέλλον μας σε σταθερές βάσεις, πιστέψτε με, είναι κάτι που μας ακολουθεί μονίμως. Αν για τους νέους η επισφάλεια στην εργασία είναι πιθανός κίνδυνος, για εμάς είναι βεβαιότητα. Αν για άλλους οι εκλογές είναι αδιάφορο γεγονός, για εμάς που δεν μπορούμε να ψηφίσουμε στα 18, είναι απλώς υπενθύμιση ότι δεν μας θεωρούν κομμάτι της πολιτικής κοινότητας. Και όμως, δεν χρειαζόμαστε άλλο «περιθώριο χρόνου» για να ενταχθούμε καλύτερα. Είμαστε ήδη εδώ, μέρος της δικής σας αλλά και της δικής μας «ελληνικής κοινωνίας», εργαζόμαστε, ζούμε την πόλη και τις προσωπικές μας σχέσεις όπως όλοι, πηγαίνουμε στα ίδια σχολεία και κουραζόμαστε με τα ίδια πράγματα. Ωστόσο η δική μας καθημερινότητα είναι πιο δύσκολη.
Όταν θα φύγετε σήμερα απο εδώ, το μόνο που θέλω να θυμάστε είναι το εξής: Αυτό που νοιώθουμε εμείς που καταγόμαστε από χώρες της Αφρικής είναι ένας πνιγμένος θυμός που μας καθηλώνει καθημερινά. Η γραφειοκρατία που βλέπουμε να τσακίζει τους γονείς μας αλλά και η συνειδητοποίηση ότι για το ελληνικό κράτος δεν μετράμε, οδηγεί πολλούς από εμάς να νοιώθουν αβοήθητοι και να προσπαθούν να χαθούν μέσα στο πλήθος. Αλλά για εμάς, και νομίζω ότι καταλαβαίνετε τι εννοώ, είναι αδύνατον να κρυφτούμε από τον ρατσισμό. Τόσο τον εμφανή και τον ξεδιάντροπο, αλλά και τον υπόγειο και κρυφό, που μας λυπάται για το «χρώμα» μας και τις δυσκολίες που έχουμε να αντιμετωπίσουμε επειδή είμαστε από την Αφρική, δηλαδή από χώρες που όπως φαίνεται να πιστεύουν μερικοί, το μόνο που έχουν να προσφέρουν είναι εικόνες μιζέριας και δυστυχίας.
Και ωστόσο παρά τα προβλήματα και τα εμπόδια που σταματούν πολλούς από το να μιλήσουν, εγώ στέκομαι εδώ μπροστά σας και σας λέω ότι είμαι αισιόδοξη. Γιατί θέλω να μορφωθώ, ξέρω τι μπορώ να κάνω, αλλά και γιατί συνειδητοποιώ ότι για εμάς που καταγόμαστε από χώρες εκτός της ευρωπαϊκής ηπείρου, τα πράγματα δεν πρόκειται να βελτιωθούν σύντομα. Δεν πρόκειται τα κράτη των γονιών μας να μπούνε στην Ευρώπη, δεν πρόκειται οι χώρες καταγωγής μας σύντομα να κάνουν άλμα ανάπτυξης, δεν προκειται να ξεφύγουμε από την «προσωρινότητα» που μας κάνει ομήρους σε μια χώρα που μας μορφώνει αλλά δείχνει ότι δεν μας θέλει.
Με ρώτησαν πρόσφατα αν νοιώθω Ελληνίδα. Η απάντηση είναι ότι νοιώθω πολλά πράγματα. Δεν είναι μόνο ένα, αλλά σίγουρα είμαι ΚΑΙ Ελληνίδα. Και μάλιστα αυτό που θέλω πάνω από όλα είναι να μπορώ να το ανακαλύψω μόνη μου, με τρόπο αυτόνομο, και τώρα και στο μέλλον. Θα το προσπαθήσω, και μαζί με εμένα και άλλα παιδιά που αρχίζουν να συνειδητοποιούν σιγά σιγά ότι η λύση είναι η δράση και όχι απλώς η αδιαφορία ή η ελπίδα της φυγής σε άλλη χώρα.
Αν και είμαι νεαρή, έχω φωνή, αν και δεν έχω πλήρη δικαιώματα, ξέρω ότι δεν είμαι αδύναμη. Γιατί πρέπει να αλλάξει η κατάσταση και να αναγνωριστούμε ως ισότιμοι σε όλα πολίτες. Να μπορούμε να ζούμε, να ταξιδεύουμε και να εργαζόμαστε ελεύθερα. Να γίνει κατανοητό δηλαδή ότι δεν είμαστε απλώς «δεύτερη γενιά» μεταναστών, αλλά πάνω από όλα άνθρωποι.
Είμαι, τέλος, εδώ, επειδή πίσω και γύρω από εμένα υπάρχουν και άλλες δυνατές γυναίκες. Η μητέρα μου, φίλη και προστάτις μου, που την βλέπω καθημερινά να ταλαιπωρείται με έναν τρόπο που μου υπενθυμίζει όχι μόνο το χρέος μου απέναντί της, αλλά και σε κάθε άλλη γυναίκα που μεγαλώνει με πείσμα και αγώνα τα παιδιά της. Οι γυναίκες, της Ένωσης Αφρικανών Γυναικών, που δραστηριοποιούνται με συνέπεια και συνέχεια και παρά τις αντιξοότητες κάνουν ουσιαστικά πράγματα. Και τέλος όλες οι γυναίκες σε διάφορους χώρους, Ελληνίδες και μετανάστριες που με αλληλεγγύη και εμπράκτως προσπαθούν να κάνουν γνωστή τη θέση των παιδιών των μεταναστών.
Ελπίζω και στο μέλλον να θέλετε να ακούσετε ό,τι θα έχουμε να σας πούμε.
Ιδιότητα του πολίτη και μετανάστριες (κείμενο συμβολής στη θεματική από την Σωτηρία Λιακάκη)
Όταν μιλάμε για ιδιότητα του πολίτη ή καλύτερα για τα δικαιώματα που εμπεριέχονται σε αυτήν, δεν μπορούμε παρά να αναφερόμαστε στη δημοκρατική ιδιότητα η οποία χαρακτηρίζεται από το τρίπτυχο δικαιώματα, συμμετοχή, ταυτότητα. Ωστόσο η δημοκρατική ιδιότητα δεν είναι άφυλη, δεν είναι τυφλή, όχι στις ιδιαιτερότητες ή στις ευπάθειες όπως χαρακτηρίζονται από τον επιστημονικό λόγο, αλλά στις ίδιες τις κοινωνικές δυναμικές οι οποίες εν τέλει χαρακτηρίζουν τις πολλαπλές ταυτότητες των οποίων την ελεύθερη συγκρότηση καλούνται να προστατεύσουν τα δικαιώματα.
Η δημοκρατική ιδιότητα του πολίτη περνάει από την αναγνώριση και την παραδοχή ότι το κοινωνικό φύλο δεν είναι απλώς τα απόνερα ενός συστήματος όπου η μόνη βασική διαίρεση είναι η οικονομική.
Ωστόσο δεν θα μιλήσουμε για τη συγκρότηση ή για το νομικό περιεχόμενο που πρέπει να αποκτήσει η ιδιότητα του πολίτη. Αντίθετα η βαρύτητα θα δοθεί στο δυναμικό περιεχόμενο μιας έννοιας που εμπεριέχει συμπυκνωμένους κοινωνικούς αγώνες ΚΑΙ από τις γυναίκες, που ανοίγει τα όρια του κοινωνικου και του πολιτικού πεδίου και που θα μπορούσε να έχει ένα περιεχόμενο αγωνιστικό, ουσιαστικό, μέσα από τη βιωματική εμπειρία και τη δράση των κοινωνικών κινημάτων.
θα μιλήσουμε ωστόσο πιο συγκεκριμένα για τις γυναίκες μετανάστριες και την ιδιότητα του πολίτη. Οι αποκλεισμοί απο την πολιτική είναι εδώ πολλαπλοί και μας θυμίζουν ότι τα εμπόδια στην πολιτική συμμετοχή που για τους πολίτες περνούν μέσα από τον κυνισμό, τη δυσπιστία στους θεσμούς και την αδιαφορία για μια πολιτική που τους αποξενώνει από τα κέντρα εξουσίας, στην περίπτωση των μεταναστών, πόσο μάλλον των μεταναστριών είναι ακόμα περισσότερα. Οι γυναίκες μετανάστριες έχουν να αναμετρηθούν όχι μόνο με όλα τα παραπάνω, που τα νοιώθουν γιατί ειναι θύματα ενός διπλού θεσμικού ρατσισμού de iure και de facto, αλλά και με την ίδια τους την κοινωνική υπόσταση, τις κοινωνικές ιδιότητες και ρόλους που απορρέουν από το φύλο τους, την ίδια τους την κοινότητα πολλές φορές αλλά και τις αντικειμενικές δυσκολίες του να κατοικούν σε μια κοινωνία που δεν είναι η κοινωνία αναφοράς τους.
Και τι μπορούν να κάνουν για να βγουν από μία κατάσταση που στην καλύτερη περίπτωση τις αναστατώνει και στη χειρότερη τις συντρίβει; Πιάνονται από τα μαλλιά τους, οργανώνονται, ανασηκώνουν η μία την άλλη, δεν αναζητούν απλώς συνηγόρους, αλλά αυτοπροσδιορίζονται ως υποκείμενα πολιτικής δράσης, αν και στερούνται τυπικών πολιτικών δικαιωμάτων. Και τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Και εδώ με τη λέξη πρακτικά βρισκομαστε στην καρδιά του χαρακτήρα της δράσης τους. Οι γυναίκες μετανάστριες, ίσως περισσότερο και από τους άνδρες έχουν να αντιμετωπίσουν πρακτικά προβλήματα, καθημερινά, που τους θυμίζουν με τρόπο που τις εξοργίζει και τις οπλίζει με ταυτόχρονα με θάρρος, τον τρόπο με τον οποίο τις αντιμετωπίζει η ελληνική πολιτεία. Το ότι έχουν θεωρητικώς κοινωνικά δικαιώματα δεν σημαίνει τίποτα όταν έρχονται αντιμέτωπες με διοικητικές πρακτικές που όχι μόνο δεν είναι ελεύθερες ιδεολογίας και αγκυλώσεων μιας μακράς διοικητικής παράδοσης γραφειοκρατίας αλλά και που εξαρτώνται από την εκάστοτε καλή διάθεση ή και τον βαθμό άγνοιας των υπαλλήλων της διοίκησης. Μιλώντας πρόσφατα με μέλος της Κενυατικής κοινότητας, αλλά και με άλλους επίσης μετανάστες από την Αφρική, τους ρώτησα πόσες μονογονεϊκές οικογένειες γνωρίζουν. Ο αριθμός εν τέλει δεν έχει σημασία, αλλά το ότι οι μονογονεϊκές οικογένειες κρύβουν από πίσω σχεδόν πάντοτε μια μητέρα μόνη, συνήθως με περισσότερα του ενός παιδιά και η οποία αυτό που θέλει πάνω από όλα είναι τα παιδιά της να μην βρεθούν στην ίδια κατάσταση με την ίδια.
Πώς ωστόσο θα γίνει αυτό όταν προς το παρόν δεν έχει πρόσβαση ούτε η ίδια ούτε τα παιδιά της σε πολιτικά δικαιώματα, όταν εν πολλοίς το μόνο μοντέλο ένταξης στην πράξη είναι η αφομοίωση και όταν ο μόνος τρόπος συμμετοχής στην όποια πολιτική διαδικασία (και μάλιστα με συμβουλευτική, αν υπάρχει και αυτή, ισχύ) είναι η αυτοοργάνωση, με τις γνωστές δυσκολίες που αυτή συνεπάγεται;
Η λύση είναι και πάλι πολιτική. Προσπάθεια για απόσπαση δικαιωμάτων από παντού με πίεση όλων των φορέων και θεσμικών διαύλων, γιατί ο αγώνας για τα δικαιώματα είναι πολυεπίπεδος και διεξάγεται ταυτόχρονα σε πολλά μέτωπα.
Η καμπάνια πχ. «Όχι στον ρατσισμό από την κούνια» είναι μια καμπάνια που την ξεκίνησαν γυναίκες και όχι τυχαία. Η συσσωρευμένη εμπειρία από προηγούμενες μονοθεματικές καμπάνιες αλλά και η προσέγγιση του πολιτικού μέσα από το καθημερινό, που ωστόσο δεν είναι ευτελές και ασήμαντο, είχε ως αποτέλεσμα τη διαμόρφωση μιας πλατφόρμας αξιών, με κύρια διάσταση τη λογική της κατοικίας, της αποκατάστασης της ανθρωπινότητας των μεταναστριών που δεν μπορούν να βλέπουν άλλο τα παιδιά τους να μεγαλώνουν σε μια χώρα όπου θα βρεθούν σε χειρότερη θέση από τους γονείς τους. Όταν ξεκίνησε το ζήτημα, ως πολιτική αιχμή ήταν το πιστοποιητικό γέννησης και η ανάδειξη των αντιφάσεων ενός συστήματος που συνδέει τη δημοτικότητα με την ιθαγένεια. Το πιστοποιητικό γέννησης, το οποίο παρά τις όποιες διευκολύνσεις έχουν γίνει με την υποκατάστασή του με τη ληξιαρχική πράξη γεννήσεως, συνεχίζει να αποτελεί εμπόδιο για μια σειρά από διοικητικές διαδικασίες και πρόσβαση σε δικαιώματα, συμβολίζει την αντίφαση ενός συστήματος απόδοσης ιθαγένειας για την οποία ακόμα και το ίδιο το δικαίωμα της κατοικίας περνάει από το δίκαιο του αίματος. Με άλλα λόγια για να είναι κανείς δημότης πρέπει να είναι ιθαγενής Έλληνας, δηλαδή για να είναι κάτοικος πρέπει να κατάγεται από πατέρα ή μητέρα Έλληνα. Αντίφαση εν τοις όροις, διότι οι μετανάστριες και μετανάστες ήδη συμμετέχουν, με βάση τον κώδικα δήμων και κοινοτήτων στην πόλη, τηρούν όλες τις υποχρεώσεις, αλλά δεν έχουν το δικαίωμα συμμετοχής σε συλλογικές αποφάσεις.
(Σύμφωνα με το Άρθρο 15 του ΔΚΚ (Ν3463/2006) και τη σχετική Νομολογία
Κατοικία είναι ο τόπος, όπου το πρόσωπο έχει την κύρια και μόνιμη εγκατάστασή του, ο τόπος δηλαδή που έχει καταστεί, σύμφωνα με τη βούληση του, το σταθερό κέντρο των βιοτικών του εν γένει σχέσεων. Ειδικότερα, ως κύρια εγκατάσταση θεωρείται ο τόπος της οικογενειακής εγκαταστάσεως, ο οποίος έχει το στοιχείο της σταθερότητας, ενώ δεν αποκλείεται η άσκηση επαγγέλματος σε άλλο τόπο. Για την ύπαρξη κατοικίας δεν απαιτείται η αδιάλειπτη παραμονή επί δύο τουλάχιστον έτη στον Δήμο πριν από την υποβολή της περί μεταδημοτεύσεως αιτήσεως, αλλά αρκεί να προκύπτει ότι ο Δήμος έχει καταστεί, σύμφωνα με τη βούληση του αιτούντος, σταθερό κέντρο των βιοτικών του σχέσεων κατά την διετία αυτή. (ΣτΕ 2115/2003)
Ο ορίζοντας αιτήματος δεν μπορεί παρά να στηρίζεται σε αυτό ακριβώς το δικαίωμα και τη βάση της κατοικίας, εν τέλει του εδάφους, που από τη μία θα απελευθερώσει το καθεστώς της ιθαγένειας από το δίκαιο του αίματος, της καταγωγής, λύνοντας με αυτόν τον τρόπο το πρόβλημα της δεύτερης γενιάς, από την άλλη θα αποσπάσει δικαιώματα ακόμα και από τον ίδιο τον θεσμό της ιθαγένειας. Με άλλα λόγια αν κάποιος είναι κάτοικος, ακόμα και αν δεν έχει την ιθαγένεια της χώρας να μπορεί να έχει τα ίδια δικαιώματα με τους ιθαγενείς (όπως πχ. έχει προταθεί μέσα από την άδεια για τους «επί μακρόν διαμένοντες», χωρίς ωστόσο τις προϋποθέσεις-εμπόδια που ισχύουν τώρα).
Η όποια πολιτική ένταξης δεν μπορεί παρά να δώσει σημασία σε αυτήν ακριβώς την τριπλή διάσταση της ιδιότητας του πολίτη, δικαιώματα, συμμετοχή, ταυτότητα (και έμφυλη, διότι οι γυναίκες είναι θύματα τετραπλής κυριαρχίας, του κεφαλαίου, του φύλου, της «φυλής», δηλαδή του χρώματος, αλλά και του κράτους στο οποίο υπάγονται). Τα πολιτικά δικαιώματα είναι μέρος αυτής της διαδικασίας, αλλά δεν εμποδίζουν πχ. τις γυναίκες να καίγονται ζωντανές, όταν επιχειρούν να ξεφύγουν από τον έλεγχο μιας πατριαρχείας θρησκευτικού φονταμενταλισμού. Αλλά και η ένταξη και ο σεβασμός στην κουλτούρα δεν γλιτώνει τις γυναίκες από το να πέφτουν θύματα βιασμού, δικτύων τράφικινγκ ή ενός κοινωνικού ρατσισμού που εκφράζεται υπόγεια αλλά και ξεδιάντροπα.
Ο μεγαλύτερος εχθρός εν τέλει για τα ζητήματα φύλου, για μια έμφυλη ιδιότητα του πολίτη ΚΑΙ για τις μετανάστριες, είναι η κανονικοποίηση και η φυσικοποίηση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες. Ο σεξισμός είναι πλέον τόσο αποδεκτός που γίνεται αόρατος, φυσικό φαινόμενο, βιολογική διαφορά, χάνει τον χαρακτήρα του ως κοινωνικής πράξης και πρακτικής και τελικά καταλήγει να περνάει και στο κανονιστικό επίπεδο, να γίνεται νομική ρύθμιση, να επιβεβαιώνεται και από τους θεσμικούς διαύλους. Ο αγώνας σε αυτήν την περίπτωση, δεν μπορεί παρά να στηρίζεται σε μια συνεχή επαγρύπνιση των δημοκρατικών και ριζοσπαστικών δυνάμεων, και μέσα σε αυτές και των μεταναστριών.
Σύμφωνο μετανάστευσης και γυναίκες (κείμενο συμβολής στη θεματική από τη Ντίνα Δασκαλοπούλου)
Τις Κάννες, αγαπημένο στέκι των κινηματογραφικών αστέρων, επέλεξε η γαλλική προεδρία της Ε.Ε. για να παρουσιάσει στους εταίρους της το φιλόδοξο σχέδιό της για ενιαία ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική.
Το Σύμφωνο «Μετανάστευσης και Ασύλου», που επικυρώθηκε τελικά από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στη Σύνοδο Κορυφής της 16ης Οκτωβρίου, στοχεύει στην αντιμετώπιση της Μετανάστευσης από τα κράτη- μέλη της Ε.Ε. με μια ενιαία πολιτική. Φαίνεται πως οι Κάννες, η Μεδίνα του θεάματος, δεν ήταν μια τυχαία επιλογή.
Ο Γάλλος πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί εξηγούσε ότι «η Ευρώπη δεν έχει τα μέσα να καλωσορίζει όλους αυτούς που τη βλέπουν σαν Ελ Ντοράντο.
“Σταθμό για την Ευρώπη”, το χαρακτήρισε ο υπουργός εσωτερικών κ. Παυλόπουλος. “Πιστεύουμε”, δήλωσε “ότι με το Σύμφωνο αυτό αποκτά πλέον η Ευρώπη τη μεταναστευτική πολιτική που της ταιριάζει, σύμφωνα με τον ανθρωπισμό που την διακρίνει και τον πολιτισμό της.». Από κοντά συμπλήρωνε ο Γερμανός ομόλογός του ότι «δεν βλέπω κανένα τείχος γύρω από την Ευρώπη”.
Δήλωσε πολλά άξια θαυμασμού ο Έλληνας υπουργός εκείνες τις ημέρες. Και διάλεξε προσεκτικά τις λέξεις του ώστε να μας πείσει πως δεν είναι πόλεμος αυτό που κήρυξε η ΕΕ στους μετανάστες, αλλά “έλεγχος των μεταναστευτικών ροών”. Δεν γίνεται η Ευρώπη φρούριο, απλώς… τα σύνορά της γίνονται στρατιωτική ζώνη. Τα άθλια στρατόπεδα συγκέντρωσης μεταναστών είναι κατά τον υπουργό «κέντρα φιλοξενίας». Και, το καλύτερο σας το κράτησα για το τέλος, ο υπουργός μας εξήγησε το πρόβλημα της «παράνομης μετανάστευσης». Το πρόβλημα λοιπόν κατά τον κύριο Παυλόπουλο έγκειται στην έλλειψη «ενημέρωσης των μεταναστών από τις χώρες προέλευσής τους» με αποτέλεσμα οι μετανάστες να «γίνονται θύματα των δουλεμπόρων».
Νοιώθει κανείς λοιπόν την ανάγκη να θυμίσει τα αυτονοήτα με κίνδυνο να γίνει κουραστικός. Η αύξηση της μετανάστευσης δεν προκαλείται από «έλλειψη ενημέρωσης» αλλά από νέα έκρηξη της φτώχειας σε δεκάδες μεριές του πλανήτη, καταστροφικούς ιμπεριαλιστικούς πολέμους και στυγνά δικτατορικά καθεστώτα. Ποιό «νομοθετικό πλαίσιο» και ποιά “ενημέρωση” θα πείσει τους μετανάστες να κάτσουν στο σπίτι;
Άλλωστε, και το λέω αυτό με βάση τη δημοσιογραφική μου εμπειρία και όχι τα στοιχεία επιστημονικής έρευνας, όσο ψηλότερα τείχη υψώνονται στα σύνορα της Ε.Ε., τόσο τρίβουν τα χέρια τους οι δουλέμποροι και ανεβαίνει η ταρίφα του ταξιδιού .Από 2.000 ευρώ που στοίχιζε πριν μερικά χρόνια, σήμερα έχει φθάσει στα 7.000 ευρώ. Όσο περισσότερα άθλια στρατόπεδα συγκέντρωσης μεταναστών δημιουργούνται , τόσο περισσότεροι καταφεύγουν σε κυκλώματα πλαστών νομιμοποιητικών εγγράφων . Αυτή τη στιγμή στον Αγ. Παντελεήμονα ένα ευρωπαϊκό διαβατήριο στοιχείζει 500-1000 ευρώ. Όσο «μεταναστευτικοί» νόμοι αρνούνται τη νόμιμη εργασία και ασφάλιση των μεταναστών τόσο πολλαπλασιάζονται οι «Μανωλάδες» προς όφελος των λαθρο-εργοδοτών.
Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΣΥΜΦΩΝΟΥ
Οι νέες συνθήκες που προκύπτουν από τη διεθνή οικονομική κρίση αναμένεται να δημιουργήσουν περαιτέρω επιδείνωση της θέσης των πληθυσμών που μετακινούνται οδηγώντας στην αύξηση των ρυθμών της μετανάστευσης. Η χρηματοπιστωτική κρίση σχετίζεται με τη κλιματική και διατροφική κρίση που μαστίζει ιδιαίτερα τις χώρες του φτωχού Νότου. Η ύφεση και η πτώση των ρυθμών ανάπτυξης κυρίως σε τομείς όπως ο τουρισμός, η αγροτική παραγωγή και η οικοδομή, στους οποίους απασχολούνται κατά κύριο λόγο οι μετανάστες θα οδηγήσει σε μείωση ευκαιριών για δουλειά και συμπίεση των ήδη χαμηλών μεροκάματων των μεταναστών.
Σε αυτό το κλίμα έρχεται το Σύμφωνο.
Το Σύμφωνο αντιμετωπίζει τους μετανάστες και τους πρόσφυγες που προσπαθούν να περάσουν στην Ευρώπη σαν απόπειρα διείσδυσης «μουσουλμάνων τρομοκρατών». Έτσι το ζήτημα της μετανάστευσης από μαζικό κοινωνικό πρόβλημα μετατρέπεται σε ζήτημα που το διαχειρίζονται η αστυνομία και η συνοριοφυλακή.
Η οικονομική κρίση αλλά και οι μαζικές αντιστάσεις ενάντια στο νεοφιλελευθερισμό προαναγγέλλουν μια περίοδο σκληρών κοινωνικών αναμετρήσεων. Οι «λαθρομετανάστες», η ισλαμοφοβία και τα ζητήματα του νόμου και της τάξης γίνονται κυρίαρχα στην πολιτική ατζέντα των αντιδραστικών δυνάμεων. Οι «λαθρομετανάστες» ιδιαίτερα είναι ένας εύκολος στόχος για να τους φορτώσεις τα κοινωνικά δεινά. Και από αυτήν την πολιτική υπάρχουν ήδη κερδισμένοι: Σαρκοζί στη Γαλλία, Μπερλουσκόνι στην Ιταλία, δημοτικές εκλογές σε Ρώμη και Λονδίνο.
Το Σύμφωνο, που υπερισχύει του «εθνικού δικαίου», έχει 5 θεματικούς άξονες: «Έλεγχο Συνόρων», «Επιστροφή των μεταναστών χωρίς χαρτιά», «Νομιμοποιήσεις μεταναστών», «Πολιτική Ασύλου» και «Συνεργασία της ΕΕ με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης». Πάμε λοιπόν να δούμε τι κρύβεται πίσω από τις κομψές αυτές εκφράσεις.
ΣΥΝΟΡΑ
Γίνεται ρητή μνεία στο ότι πρέπει να διατεθούν όλα τα αναγκαία μέσα στον Frontex, προκειμένου να μπορέσει να εκπληρώσει την αποστολή του για έλεγχο «των εξωτερικών συνόρων της Ε.Ε.» και όχι απλώς των συνόρων των κρατών-μελών. Με τον τρόπο αυτόν θωρακίζονται ακόμη περισσότερο τα εξωτερικά σύνορα της Χώρας μας, στο μέτρο που γεννάται, βεβαίως για θέματα μετανάστευσης, δέσμευση προστασίας και ελέγχου τους, ως μέρους των ευρωπαϊκών συνόρων, και με ευρωπαϊκά πλέον μέσα. Έτσι, θέτουμε τις βάσεις για τη δημιουργία «Ευρωπαϊκού Δικτύου Περιπολιών» και «Ευρωπαϊκής Δύναμης Ακτοφυλακής», κατ’ εφαρμογή της σχετικής πρότασης του Πρωθυπουργού.
Η Frontex, (Οργανισμός συντονισμού ελέγχου εξωτερικών συνόρων) αναβαθμίζεται και εξοπλίζεται με νέα μέσα και οι Ομάδες ταχείας επέμβασής της αναλαμβάνουν επιχειρήσεις σε όποιο σημείο των συνόρων τους ζητηθεί με εγκατάστασή τους σε προσωρινή ή ακόμα και μόνιμη βάση. Δημιουργούνται περιφερειακά παραρτήματα της Frontex (Ένα τέτοιο είναι και το γραφείο του Πειραιά που διεκδικεί ο Παυλόπουλος) και ανοίγει ο δρόμος για δημιουργία σώματος Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής. Η Ελλάδα, αναμένεται να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο ως ευρωπαίος χωροφύλακας των ακτών της Μεσογείου με στόχο να λάβει χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών δράσεων και να μετακυλήσει εκεί το κόστος φύλαξης των συνόρων προκειμένου να μην επιβαρυνθεί ο κρατικός προϋπολογισμός.
Γίνεται υποχρεωτική η έκδοση βίζας με βιομετρικά στοιχεία (αποτυπώματα και των 10 δακτύλων από την ηλικία των 6 ετών) για τους μετανάστες από το 2012 με εισαγωγή νέας τεχνολογίας στα αεροδρόμια και τα λιμάνια για αυτόματο έλεγχο.
ΠΩΣ ΕΠΙΔΕΙΝΩΝΕΤΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ;
Οι γυναίκες για άλλη μια φορά αντιμετωπίζονται χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες τους (περιπτώσεις κακοποιημένων γυναικών, εγκύων, πολιτικών προσφύγων που έχουν εγκαταλείψει την πατρίδα τους αντιδρώντας σε βάναυσες και αναχρονιστικές διατάξεις νόμων, γυναίκες που έχουν αναγκασθεί να φύγουν εξ αιτίας διακρίσεων που αφορούν το φύλο τους, κ.α) .Οι βασικές αρχές που διέπουν το Σύμφωνο , δηλ. αντιμετώπιση της πραγματικότητας, κοινωνική ευαισθησία και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, φαίνεται ότι καθόλου δεν αφορούν τις γυναίκες μετανάστριες (όπως και τα ασυνόδευτα ή μη παιδιά), όταν δεν γίνεται μνεία για την ανάγκη διαφορετικών συνθηκών κράτησης στα σύνορα, ιδιαίτερης υγειονομικής περίθαλψης και ψυχολογικής στήριξης σε περιπτώσεις κακοποίησης και εγκυμοσύνης και για την παροχή εγγυήσεων ώστε να μην γίνουν αντικείμενο εκμετάλλευσης λόγω του φύλου τους.
ΟΙ ΧΩΡΙΣ ΧΑΡΤΙΑ
«Ο παράνομοι αλλοδαποί πρέπει να εγκαταλείψουν την Ε.Ε.» αναφέρει κατηγορηματικά το Σύμφωνο. Ενσωματώνεται η πρόσφατη Ευρωπαϊκή Οδηγία περί δυνατότητας φυλάκισης των «χωρίς χαρτιά» έως και 18 μήνες συμπεριλαμβανομένων και ασυνόδευτων παιδιών και 5/ετή απαγόρευση επανεισόδου στην Ε.Ε. μετά την απέλαση. Εκτός από τις απ’ ευθείας απελάσεις, έμφαση δίνεται στις συμφωνίες «επανεισδοχής μεταναστών» με χώρες προέλευσης και διέλευσης για να επιστρέφονται οι μετανάστες από εκεί που ήρθαν με διαδικασίες εξπρές.
Για άλλη μια φορά δεν υπάρχει ειδική πρόβλεψη για τις νεαρές μητέρες με ανήλικα τέκνα και τις εγκύους, των οποίων η θέση επιδεινώνεται σε περίπτωση φυλάκισης ή και απέλασης.
ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΕΙΣ
Οργάνωση και ενθάρρυνση της νόμιμης μετανάστευσης, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες και τις δυνατότητες της χώρας υποδοχής και ουσιαστική προώθηση της κοινωνικής ομαλής ένταξης των μεταναστών. Έχει μάλιστα προβλεφθεί, στο Κεφάλαιο ΙΙ α, ότι οι αποφάσεις νομιμοποίησης λαμβάνονται κατά περίπτωση, για ανθρωπιστικούς ή οικονομικούς λόγους, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, ενώ γενικευμένες νομιμοποιήσεις δεν γίνονται.
Οι νομιμοποιήσεις πρέπει να εξυπηρετούν αυστηρά τις ανάγκες της αγοράς εργασίας. Να είναι περιορισμένες, με προτεραιότητα στη μετακίνηση κοινοτικών εργαζόμενων (πρώην ανατολικές χώρες), και δευτερευόντως υψηλά ειδικευμένων και σπουδαστών (φτηνό επιστημονικό προλεταριάτο). Από τους ανειδίκευτους και χειρώνακτες εργάτες προτιμούνται οι προσωρινοί ή κυκλικοί μετανάστες (εποχικοί χωρίς πλήρη εργασιακά δικαιώματα). Το Σύμφωνο εφιστά την προσοχή στις νομιμοποιήσεις που συνεπάγονται εγκατάσταση της οικογένειας του μετανάστη (ανεπιθύμητη λόγω κόστους εκπαίδευσης, περίθαλψης κ.λ.π.). Προοπτικά προβλέπεται και επιβολή ποσοστώσεων (πρωτεργάτης ο Μπερλουσκόνι).
Η γυναίκα μετανάστρια αντιμετωπίζει την εκμετάλλευση εις βάρος της και πολλές φορές βρίσκεται σε αδιέξοδο κατάσταση :έχει συμβεί σε μητέρα να μην μπορεί να καταθέσει καν αίτηση για νομιμοποίηση του ανήλικου παιδιού της (το οποίο γεννήθηκε στην Ελλάδα), επειδή δεν δήλωσε έγκαιρα τη γέννησή του στην αρμόδια αρχή, με συνέπεια αυτό να είναι παράνομο και να στερείται νομιμοποιητικών εγγράφων!
ΑΣΥΛΟ
Αντιμετώπιση του φαινομένου της παράνομης μετανάστευσης, με παράλληλη, όμως, διαμόρφωση ενός αποτελεσματικού συστήματος προστασίας των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Αυτό αποδεικνύει, άλλωστε, και η ενίσχυση της συνεργασίας με την Ύπατη Αρμοστεία του Ο.Η.Ε.
Τι μας λέει ο υπουργός; Απόπειρα να τεθούν ενιαία κριτήρια απόρριψης των αιτήσεων Ασύλου, ώστε να μην παρατηρούνται διαφοροποιήσεις από χώρα σε χώρα με δημιουργία «Ευρωπαϊκού γραφείου στήριξης» για πληροφορίες στις κατά τόπους αρχές σχετικά με την κατάσταση στις χώρες προέλευσης προσφύγων. Αν για παράδειγμα θεωρούν ότι η κατάσταση έχει κάπου ομαλοποιηθεί, οι «ψευδοπρόσφυγες» που έχουν αιτηθεί άσυλο θα μπορούν να απελαύνονται άμεσα στο Ιράκ, το Αφγανιστάν, τη Γεωργία ή όπου αλλού επί της γης.Δεν υπάρχει ειδική προσέγγιση για τα παιδιά και τους ανήλικους ασυνόδευτους.
Και φυσικά πουθενά δεν γίνεται λόγος για τις ειδικές ανάγκες που μπορεί να έχουν γυναίκες που αιτούνται άσυλο , π.χ. πόρνες από το Αφγανιστάν.
ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΜΕ ΧΩΡΕΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ & ΔΙΕΛΕΥΣΗΣ
Αφορά τη δημιουργία και μεταφορά στρατοπέδων εκτός Ε.Ε., με αποστολή «Συνδέσμων Μετανάστευσης» στην Τουρκία και το Μαρόκο, Ασιατικές και Αφρικανικές χώρες, εξαγωγή «τεχνογνωσίας» και εκπαίδευση συνοριοφυλακών στις χώρες προέλευσης και διέλευσης μεταναστών έναντι πινακίου φακής της λεγόμενης «ανθρωπιστικής βοήθειας». Η πολιτισμένη Ε.Ε. προτιμά η βρωμοδουλειά της απώθησης των μεταναστών να γίνεται κατά το δυνατόν από τους ομοεθνείς τους, ώστε να αποφεύγει κόστος και ανεπιθύμητες αντιδράσεις περί δικαιωμάτων, δολοφονιών και κακομεταχείρισης μεταναστών και προσφύγων στα σύνορα, τα τμήματα και τα κέντρα κράτησης στο εσωτερικό της.
ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ
Την απάντηση στο «Σύμφωνο για τη Μετανάστευση» δεν μπορούν να τη δώσουν μόνοι τους οι πρόσφυγες στο μέσο της θάλασσας, οι οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα ή οι ανήμπορες κυβερνήσεις των χωρών του Τρίτου Κόσμου και της Λατινικής Αμερικής ακόμη. Το βάρος της ευθύνης πέφτει πρώτα απ ‘όλα στους ώμους του ευρωπαϊκού προλεταριάτου και των οργανώσεών του (συνδικάτα και κόμματα).
Σε μια περίοδο κρίσης που οι εξελίξεις επιταχύνονται και σχεδόν δέκα μήνες πριν τις ευρωεκλογές του 2009, το ζήτημα των μεταναστών και ο ρατσισμός αποκτούν μια ιδιαίτερη βαρύτητα.
Η Αριστερά μπροστά σε αυτή την κατάσταση δεν μπορεί να σωπαίνει ή να μιλάει γενικόλογα. Το άμεσο πρόγραμμά μας πρέπει να είναι: Κάτω το «Σύμφωνο για τη Μετανάστευση»
1.Σύνορα ανοιχτά για τους πρόσφυγες.
2.Ίσα οικονομικά και πολιτικά δικαιώματα σε όλους τους μετανάστες. Οι ξένοι εργάτες να γραφτούν στα συνδικάτα. Μόνο η εργατική ενότητα και πάλη είναι εγγύηση για μια καλύτερη ζωή.
3.Να αποσυρθεί η Ελλάδα από το νέο ρατσιστικό «Σύμφωνο Μετανάστευσης»
4. Νομιμοποίηση και ίσα δικαιώματα για όλους τους μετανάστες της Ε.Ε.
5.Λεφτά για υγεία, παιδεία, μισθούς και συντάξεις, όχι για συνοριοφυλακές και στρατόπεδα μεταναστών και προσφύγων
6.Χορήγηση υπηκοότητας στα παιδιά των μεταναστών που γεννήθηκαν ή σπουδάζουν εδώ
7.Ασυλο και στέγη στους πρόσφυγες, όχι απελάσεις και «επαναπροωθήσεις»
8.Ειδικές προβλέψεις για τις έγκυες, τις μητέρες ανηλίκων
9. Ειδικές προβλέψεις για τα ασυνόδευτα ανήλικα
10. Ασυλο σε θύματα εγκλημάτων τιμής ή κλειτοριδεκτομής.
Στρατόπεδα και κέντρα κράτησης (κείμενο συμβολής στη θεματική από τη Γιώτα Μασουρίδου)
Συνοπτική παρουσίαση: Καταστολή- κέντρα κράτησης
Τα ελληνικά σώματα ασφαλείας ακολουθώντας ρητές κυβερνητικές εντολές επαναπροωθούν γυναίκες πρόσφυγες στα θαλάσσια και χερσαία σύνορα, θέτοντας σε σοβαρό κίνδυνο τη ζωή και την ελευθερία τους. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα μίας Ιρανής η οποία πέρασε τα σύνορα του Έβρου με την 6χρονη κόρη της. Συνελήφθησαν στο Σουφλί και οδηγήθηκαν σε κέντρο κράτησης όπου παρέμειναν κρατούμενες incommunicado. Στη συνέχεια οδηγήθηκαν στο ποτάμι του Έβρου και εξαναγκάστηκαν δια της βίας να περάσουν με μία βάρκα απέναντι. Στην Τουρκία συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν στη φυλακή του Εdirne, όπου η Ιρανή παρενοχλήθηκε σεξουαλικά από τους φρουρούς της.
Σύμφωνα με την πρακτική που ακολουθείται από την ελληνική αστυνομία, εφόσον μία γυναίκα καταφέρει να περάσει τελικά τα σύνορα, συλλαμβάνεται για το αδίκημα της παράνομης εισόδου και οδηγείται σε κέντρο κράτησης ή σε αστυνομικό κρατητήριο. Δεν ακολουθείται καμία διαδικασία εντοπισμού των προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας παρά θεωρούνται όλες συλλήβδην λαθρομετανάστριες παρόλο που οι περισσότερες είναι πρόσφυγες από χώρες όπως το Αφγανιστάν, η Ερυθραία, η Σομαλία και το Ιράκ. Ο εκδικητικός και κατασταλτικός χαρακτήρας της ελληνικής πολιτικής απέναντι στις αλλοδαπές επιβάλλει την κράτησή τους που μπορεί να φτάσει μέχρι και τους 3 μήνες, ακόμα και στις περιπτώσεις που η απέλαση είναι για πρακτικούς λόγους ανέφικτη. Η κράτηση αυτή δεν εξυπηρετεί κανένα σκοπό πέρα από την τιμωρία και τον εκφοβισμό.
Σε όλα τα στάδια του εντοπισμού και της έκδοσης απόφασης απέλασης και κράτησης, οι γυναίκες δεν έχουν κανένα δικαίωμα. Στερούνται του δικαιώματος ενημέρωσης και ακρόασης, δεν υπάρχει διερμηνεία και νομική συνδρομή και υπό τις συνθήκες αυτές η πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου είναι αδύνατη.
Όσες δεν μπορούν να απελαθούν λόγω πρακτικών δυσκολιών (όπως λχ ανυπαρξία πρεσβείας της χώρας καταγωγής στην Ελλάδα) απελευθερώνονται αβοήθητες και χωρίς καμία στήριξη, με ένα έγγραφο γραμμένο στα ελληνικά που τις διατάζει να εγκαταλείψουν τη χώρα σε ένα μήνα. Το τραγικό είναι ότι από τη μία μεριά το κράτος δε τις απέλασε γιατί δε μπόρεσε και από την άλλη τις διατάζει να φύγουν με ένα έγγραφο το οποίο δεν επέχει θέση ταξιδιωτικού εγγράφου ώστε να αναχωρήσουν νόμιμα από τη χώρα. Εν τέλει, παραμένουν εγκλωβισμένες, καθώς ακόμη και η διαδικασία ασύλου είναι για τις περισσότερες από αυτές κλειστή, καθώς η Αστυνομία παραβιάζει συνεχώς την απρόσκοπτη πρόσβασή τους στη διαδικασία ασύλου κατά παράβαση του εθνικού και διεθνούς δικαίου. Για όσο καιρό δεν καταφέρνουν να υποβάλουν αίτηση ασύλου ή δεν φεύγουν παράνομα από τη χώρα κινδυνεύουν από εκ νέου σύλληψη και κράτηση.
Το ελληνικό κράτος επικαλείται για την πρακτική του αυτή την παράνομη είσοδο των αλλοδαπών γυναικών. Φαίνεται πως ξεχνά τη Σύμβαση της Γενεύης, η οποία ορίζει ότι οι πρόσφυγες δεν διώκονται για το αδίκημα της παράνομης εισόδου και εξόδου από τη χώρα καθώς και ότι απαγορεύεται οποιαδήποτε πράξη απέλασης ή επαναπροώθησης σε κράτος όπου κινδυνεύει η ζωή και η ελευθερία ενός προσώπου. Ακολουθώντας συγκεκριμένη κατασταλτική πολιτική για να αντιμετωπίσει το φαινόμενο της μετανάστευσης, το ελληνικό κράτος έδωσε στην ΕΛ.ΑΣ. διπλή αρμοδιότητα, από τη μία να καταστέλλει και να συλλαμβάνει παραβάτες και από την άλλη να προστατεύει τα πρόσωπα που χρήζουν διεθνούς προστασίας. Στην πράξη εφαρμόζεται μόνο ο κατασταλτικός μηχανισμός ενώ οι δομές προστασίας είναι ανύπαρκτες. Να σημειωθεί ότι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γαλλία και η Ισπανία, η απόφαση απέλασης και εισαγωγής σε κέντρο κράτησης εκδίδεται μόνο από δικαστή και πάντα με την παρουσία δικηγόρου, ο οποίος υπερασπίζεται τα δικαιώματα του αλλοδαπού στο πλαίσιο δωρεάν νομικής συνδρομής.
Οι χώροι κράτησης αλλοδαπών δεν πληρούν ούτε τα ελάχιστα πρότυπα χώρων εγκλεισμού. Τη στιγμή που οι ποινικοί κρατούμενοι ξεσπούν σε μαζική απεργία πείνας για να διεκδικήσουν βασικά δικαιώματά τους σκεφτείτε τι συμβαίνει στους χώρους εγκλεισμού αλλοδαπών, όπου δεν επιτρέπεται η πρόσβαση σε κανέναν. Οι κρατούμενες ουσιαστικά βρίσκονται υπό την άμεση και ανέλεγκτη εξουσίαση των αστυνομικών οργάνων. Συνήθως οι χώροι αυτοί είναι πρώην αποθήκες, κοντέινερ, κρατητήρια αστυνομικών τμημάτων που σε καμία περίπτωση δεν προορίζονται για μακρόχρονη παραμονή ανθρώπων. Επικρατεί συνωστισμός, υπάρχει έλλειψη αποτελεσματικής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και νομικής συνδρομής, άθλιες συνθήκες υγιεινής και υποδομών, απουσία προαυλισμού και δυνατότητας επικοινωνίας με τον έξω κόσμο, ενώ ακόμη και το φαγητό που διανέμεται είναι ανεπαρκές και τόσο κακής ποιότητας ώστε έχουν παρατηρηθεί ακόμα και μαζικές δηλητηριάσεις, όπως συνέβη πρόσφατα στο κέντρο κράτησης στην Παγανή- Λέσβου. Συνήθως, κρατούνται άντρες, γυναίκες και παιδιά μαζί και δεν λαμβάνεται καμία μέριμνα για τις ιδιαίτερα ευάλωτες περιπτώσεις, όπως τα θύματα βίας και εμπορίας ανθρώπων, ασθενείς, έγκυες κλπ. Τελευταία κατασκευάζονται και νέοι χώροι κράτησης, στους οποίους βελτιώνονται σε κάποιο βαθμό οι συνθήκες ωστόσο η διαδικασία που ακολουθεί η διοίκηση εξακολουθεί να είναι παράνομη. Τα νέα αυτά κέντρα συνεχίζουν να συνιστούν χώρους εγκλεισμού προσώπων που δε θα έπρεπε να κρατούνται, και σε καμία περίπτωση δε συνιστούν κέντρα υποδοχής, όπως κατ’ ευφημισμό τα χαρακτηρίζει επίσημα η κυβέρνηση.
ΖΗΤΑΜΕ
1) Να γίνεται αποτελεσματικός εντοπισμός των προσώπων που χρήζουν διεθνούς προστασίας που δε θα ανήκει πλέον στην αρμοδιότητα της ΕΛ.ΑΣ.
2) Την εφαρμογή από το Ελληνικό κράτος του διεθνούς και εθνικού προσφυγικού δικαίου και τη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου.
3) Οι γυναίκες που διώκονται στις χώρες τους να παίρνουν άμεσα άσυλο.
4) Να κλείσουν οι χώροι κράτησης αλλοδαπών και να δημιουργηθούν πραγματικά κέντρα υποδοχής.
5) Η κοινωνία των πολιτών να έχει απρόσκοπτη πρόσβαση σε όλους τους χώρους κράτησης, παραμονής και εξυπηρέτησης αλλοδαπών ώστε να ελέγχει τις τυχόν καταχρηστικές συμπεριφορές της διοίκησης.
6) Η αριστερά να αναλάβει τις ευθύνες της απέναντι στο τόσο σοβαρό ζήτημα της μετανάστευσης και των κατάφωρων παραβιάσεων που συντελούνται από τη διοίκηση και να το θέσει ως κεντρικό πολιτικό ζήτημα.
Το Trafficking σήμερα (κείμενο συμβολής στη θεματική από τη Κλειώ Παπαπαντολέων)
Ένας σπουδαίος ζωγράφος του 20ου αιώνα, ο Ρενέ Μαγκρίτ, έκανε μία σειρά από πίνακες, οι οποίοι νομίζω ότι είναι οι απολύτως κατάλληλοι για να περιγράψει κανείς πώς η ελληνική πολιτεία προσεγγίζει το θέμα του trafficking: Αναφέρομαι στους πίνακες όπου απεικονίζεται ένα αντικείμενο, για παράδειγμα μία βαλίτσα ή μία πίπα, ενώ ταυτόχρονα αναγράφεται η άρνηση της ταυτότητας του απεικονιζόμενου αντικειμένου: το γνωστό «αυτό δεν είναι μια βαλίτσα». Με τον ίδιο λοιπόν τρόπο, ενώ η ελληνική πολιτεία νομοθετεί για τα θύματα trafficking, ποινικοποιεί τα αδικήματα της σωματεμπορίας και της εμπορίας ανθρώπων, προβλέπει τη χορήγηση σε αυτά αδειών διαμονής και εργασίας και άλλα μέτρα, ενώ δηλαδή αναγνωρίζει την ύπαρξη και τις διαστάσεις του κοινωνικού αυτού φαινομένου, την ίδια στιγμή ο αριθμός των αναγνωρισμένων θυμάτων, ο αριθμός των δικών που διεξάγονται για τα ζητήματα αυτά και η παντελής πλέον έλλειψη οποιασδήποτε υποδομής για τις γυναίκες αυτές, αποτελεί την άρνηση του φαινομένου αυτού. «Αυτό δεν είναι trafficking». Δεν είναι τυχαίο ότι τις περισσότερες κοπέλες τις γνωρίζουμε λίγο-πολύ όλες με τα μικρά τους ονόματα.
Μιλώντας συνοπτικά για το θέμα του trafficking, θα εστιάσω σε δύο-τρία σημεία:
Πρώτον, στην άκρως προβληματική σύνδεση άδειας διαμονής με την καταγγελία των κυκλωμάτων στις αρχές και την απρόσκοπτη συνεργασία με αυτές (υπό τον όρο και για όσο χρόνο αυτή διαρκεί). Μία δηλαδή θεσμοθετημένη ανταλλαγή, η οποία συνίσταται στο σχήμα σου δίνω νομιμότητα, μου δίνεις στοιχεία να εξαρθρώσω το οργανωμένο έγκλημα, σε κάνω αποδεικτικό μέσο. Σημειώνω, ότι τέτοιου είδους «ανταλλαγές» προβλέπονται στο δίκαιο, αφορούν όμως πρόσωπα που είναι μέλη εγκληματικών οργανώσεων και θέλουν να ελαφρύνουν τη θέση τους και να έχουν ευνοϊκότερη ποινική μεταχείριση παρέχοντας σε αντάλλαγμα πληροφορίες σε βάρος άλλων έως τότε συναδέλφων τους.
Η εξομοίωση συνεπώς των γυναικών αυτών με πρόσωπα του υποκόσμου είναι ήδη ένας δείκτης για το πώς το δίκαιο βλέπει τις γυναίκες αυτές.
Σε πρόσφατη μάλιστα εγκύκλιό του ο Εισαγγελέας του ΑΠ αναφερόμενος στην κατάσταση στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας με «πορνευόμενες Αφρικανές» είπε ότι «ο μόνος τρόπος για να περιοριστεί στο ελάχιστο και, γιατί όχι, να εξαλειφθεί η απαράδεκτη κατάσταση είναι να υπάρχει συνεχής αστυνόμευση της περιοχής (ημέρα και νύχτα) από επίλεκτα όργανα με στόχο τη σύλληψη και παραπομπή στη Δικαιοσύνη των παρανομούντων αλλά και την απέλαση των αλλοδαπών».
Περαιτέρω, αυτή η «αστυνομικοποίηση», και δεν εννοώ την καταστολή αλλά τη σύνδεση άδειας-συνεργασίας με τις αρχές, θα καθίσταται όλο και περισσότερο προβληματική στο βαθμό που το trafficking με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση αλλάζει, πλησιάζει δηλ. σε περισσότερο σύγχρονα μοντέλα εκμετάλλευσης, με την έννοια ότι η σωματική/φυσική βία, ο εγκλεισμός κτλ, έρχονται σε δεύτερο πλάνο, χάνοντας σταδιακά τα αρχικά έκδηλα φεουδαρχικά στοιχεία του, τα οποία είναι ακόμα πολύ έντονα στο εργασιακό trafficking (βλ. Μανωλάδα, οικιακές βοηθοί κτλ). Η αλλαγή αυτή πιθανόν να σηματοδοτήσει και μία δυσχέρεια απόδειξης ότι είσαι θύμα και άρα υπαγωγής στο Ν. 3386.
Σε κάθε όμως περίπτωση, θέτει σε κίνδυνο τη ζωή των γυναικών, οι οποίες από το καθεστώς ομηρίας στο οποίο βρίσκονταν μεταβαίνουν σε ένα καθεστώς αόριστης απειλής και διακινδύνευσης, ενώ οι ίδιες οι αρχές στη συνέχεια αποδεικνύονται άκρως αναποτελεσματικές στην δίωξη των διακινητών, στην εξάρθρωση κυκλωμάτων, στην ποινική τιμώρηση των υπευθύνων, οι οποίοι ως δια μαγείας είναι όλοι έξω και κάνουν business as usual.
Όλο αυτό συνέχεται και με το δεύτερο σημείο που ήθελα να θίξω, δηλ. την απουσία κάθε ίχνους υποδομής για τις γυναίκες αυτές, οι οποίες χρειάζονται πολύπλευρη και μακροχρόνια στήριξη. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν σε όλη την Αττική δύο ξενώνες με πολύ περιορισμένο χώρο και βεβαίως οι γυναίκες μπορούν να διαμείνουν εκεί για περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Επειδή η προσέγγιση αυτή πρέπει να είναι ολιστική, πολυεπίπεδη και μακροχρόνια που να αφορά:
- Ψυχολογική υποστήριξη
- Περίθαλψη
- Εκπαίδευση
- Εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας
- Εξεύρεση εργασίας, στέγης κτλ, καθώς οι γυναίκες αυτές ως μετανάστριες αντιμετωπίζουν επιπλέον και όλα τα προβλήματα που έχουν και οι λοιποί μετανάστες
Συνεπώς, χρειάζεται μία σοβαρή κρατική κοινωνική πολιτική, με υποδομές και ειδικευμένο προσωπικό και δεν μπορεί να επαφίεται στον πατριωτισμό ΜΚΟ, με υποπληρωμένο προσωπικό και έωλες χρηματοδοτήσεις και προγράμματα, τα οποία το ίδιο το κράτος τα κόβει από τη μια στιγμή στην άλλη, ούτε και να εξαρτάται από φιλανθρωπίες ιεραποστολικού τύπου της εποχής της αποικιοκρατίας.
Νομίζω ότι πρέπει σαφέστατα να αλλάξουμε προσέγγιση, να δούμε αυτές τις γυναίκες όχι σαν μάρτυρες σε δίκη ούτε σαν οσιομάρτυρες, αλλά σαν πρόσωπα που παλεύουν και να τις βάλουμε δυναμικά μέσα στο παιχνίδι, μέσα στην κοινωνία, μέσα την πολιτική.
ΑΙΤΗΜΑΤΑ
- Παροχή προστασίας και άδειας διαμονής ανεξάρτητα από τη συνεργασία τους με τις αρχές
- Κρατικές υποδομές με ξενώνες, με εξειδικευμένο προσωπικό (ψυχιάτρους, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, κοινωνικούς ανθρωπολόγους κτλ και ταυτόχρονα μακρόπνοη ανάθεση της διαχείρισης δομών στήριξης σε ΜΚΟ και δημόσιος έλεγχός τους
- Οικονομική στήριξη στο πλαίσιο του κράτους πρόνοιας για εκπαίδευση, στέγαση, εργασία
