φύλο και υγεία
Αν η λέξη «γυναίκες» στο πλαίσιο του πολιτικού λόγου δεν μπορεί ποτέ να περιγράψει πλήρως αυτό το οποίο ονομάζει, τούτο δεν οφείλεται στο ότι η κατηγορία απλώς αναφέρεται χωρίς να περιγράφει ούτε στο ότι οι «γυναίκες» είναι το χαμένο αναφερόμενο, αυτό που «δεν υπάρχει», αλλά στο ότι ο όρος σημαδεύει ένα σημείο όπου τέμνονται πυκνές κοινωνικές σχέσεις οι οποίες δεν μπορούν να συνοψιστούν με όρους ταυτότητας. (Jutith Buttler)
Ως υγεία ορίζεται η ικανότητα του οργανισμού να προσαρμόζεται και να ευημερεί σε αντίξοες περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνθήκες. (WHO)
Η υγεία μιας ανθρώπινης οντότητας ενώ αδιαμφισβήτητα εξαρτάται από το οικονομικό, κοινωνικό, και πολιτικό σύστημα εντός των οποίων πραγματώνεται η ανθρώπινη ύπαρξη δεν μπορεί να αγοραστεί, δεν μπορεί να είναι διαπραγματεύσιμη συνθήκη και δεν μπορεί να επιβληθεί θεσμικά. Ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα η κατάκτηση και η κατοχύρωσή της αντανακλά το κοινωνικό, οικονομικό, πολιτικό και πολιτισμικό επίπεδο της κοινωνίας.
Οι σύγχρονες μεταβιομηχανικές κοινωνίες στο πλαίσιο μάλιστα της νεοφιλελεύθερης οικονομικής παγκοσμιοποίησης παράγουν και εμπορευματοποιούν υγειονομικές υπηρεσίες με στόχο (φυσικά) την εκμετάλλευση της υπεραξίας και τα υπερκέρδη χωρίς να εστιάζουν στη βελτίωση της υγείας του συνόλου του πληθυσμού ανεξαρτήτως οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης, φυλής και φύλου.
Στο σημείο αυτό θα πρέπει να διαχωρίσουμε την παραγωγή υγείας από την παραγωγή υπηρεσιών υγείας. Η παραγωγή υγείας, αλλά και η προαγωγή υγείας και η φροντίδα υγείας δεν είναι κατά κύριο λόγο αντικείμενο των υπηρεσιών υγείας, δηλαδή των νοσοκομείων, των κέντρων υγείας και των ιατρείων.
Παράγοντες που διαμορφώνουν το επίπεδο υγείας μιας κοινωνίας (εκτός από τις ιατρικές/υγειονομικές υπηρεσίες) είναι η προληπτική ιατρική, η παιδεία η ευημερία, η πολιτισμική κατάσταση και σαφέστατα (σύμφωνα με όλους τους μελετητές και τα στατιστικά στοιχεία) η «οικογενειακή παραγωγή φροντίδων υγείας» στη διατροφή και στην ευεξία των μελών της και ιδιαίτερα των παιδιών.
Η παραγωγή της υγείας υλοποιείται και αναδύεται μέσα σε κοινωνικές δομές που στη σύγχρονη κοινωνία συμπυκνώνονται σχεδόν αποκλειστικά στο θεσμό της οικογένειας και εξασφαλίζεται μέσω της «Γυναίκας».
Για ποιο λόγο όμως η φροντίδα υγείας έχει συνδεθεί άμεσα με το γυναικείο φύλο? Η πρώτη εύκολη απάντηση επικεντρώνεται στο γεγονός ότι οι γυναίκες επιθυμούν να φροντίζουν γιατί αυτό συνδέεται με τη «γυναικεία φύση» και τη θηλυκότητα. Μια ποιο ουσιαστική και εμπεριστατωμένη απάντηση όμως θα πρέπει να ρίξει βάρος στους κοινωνικούς παράγοντες που συμβάλλουν στον άνισο φυλετικό καταμερισμό εργασίας ανάμεσα στους άνδρες και στις γυναίκες στο σπίτι και στην αγορά εργασίας, στους κοινωνικά δομημένους ρόλους των δύο φύλων, στη φροντίδα ως απλήρωτη εργασία των γυναικών, στον αποκλεισμό τους από τη δημόσια σφαίρα και τον εγκλεισμό τους στο χώρο του ιδιωτικού και γενικά στη διαμόρφωση της αντίληψης ότι η φροντίδα είναι κοινωνικό καθήκον των γυναικών και γυναικεία υποχρέωση με πυρήνα την άνιση φυλετική εκμετάλλευση και τον κοινωνικό καταναγκασμό των γυναικών.
Η γυναίκα είτε ως σύζυγος ή μητέρα είτε ως αρχηγός μονογονεϊκής οικογένειας συμβάλλει καθοριστικά στη επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό διαδραματίζοντας κεντρικό ρόλο στην εξασφάλιση της υγείας, της καλής διατροφής, της συναρμόζουσας εκπαίδευσης, της προστασίας και της ασφάλειας των μελών της.
Ας θυμηθούμε τον απελπισμένο μονόλογο της «γυναίκας» στο μονόπρακτο του Ντάριο Φο. »… Ποιος ετοιμάζει το φαϊ; Εγώ! Ποιος πλένει τα πιάτα; Εγώ! Ποιος κάνει τα ψώνια; Εγώ! Ποιος καθαρίζει το σπίτι; Εγώ! Ποιος φροντίζει για να βγάλουμε υγιείς το μήνα; Εγώ, εγώ, εγώ! … Η οικογένεια… Αυτή η καταπληκτική εφεύρεση Αυτουνού… Εμείς σας αναζωογονούμε… για Αυτόν δωρεά! Για να είστε έτοιμοι την επομένη να επιστρέψετε ωραίοι και εκτονωμένοι για να παράγεται καλύτερα γι’ Αυτόν, τον πολυεθνικό! … (Ντάριο Φο, Το Ξύπνημα)
Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ και του ΟΟΣΑ οι γυναίκες είναι αυτές που αναλαμβάνουν τη φροντίδα των εξαρτημένων ατόμων (ΑΜΕΑ, ηλικιωμένοι, χρόνια νοσούντες). Με δεδομένο την αύξηση στην επιβίωση των εξαρτημένων ατόμων και του αριθμού των ηλικιωμένων είναι εμφανές ότι το βάρος επιρρίπτεται στη γυναίκα. Η ταυτόχρονη έλλειψη εναλλακτικών μορφών κατάλληλης φροντίδας από την πολιτεία ή την κοινότητα σημαίνει ότι η γυναίκα που φροντίζει δεν έχει καμιά πραγματική επιλογή. Στις γυναίκες δε, οι οποίες «προσφέρουν υποχρεωτικά» τις υπηρεσίες τους, επέρχονται δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία τους καθώς επίσης στη μελλοντική τους κοινωνική και επαγγελματική ανέλιξη.
(Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία της ΕΕ (2003) το ποσοστό των γυναικών ΄στην Ελλάδα με πρόσφατο πρόβλημα ψυχικής υγείας ήταν 32% (έναντι 14,5% των ανδρών). Οι Ελληνίδες εμφανίζουν το τέταρτο υψηλότερο ποσοστό προβλημάτων ψυχικής υγείας στην Ευρώπη.)
Η γυναίκα μέσα στις οικογενειακές δομές αναπαράγοντας μορφές άτυπης φροντίδας υγείας υποκαθιστά τα κενά και τις ελλείψεις ενός βαρέως πάσχοντος Δημόσιου Συστήματος Υγείας.
Εκτός από τα σωματικά και ψυχικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες ως αποτέλεσμα των υπηρεσιών φροντίδας που παρέχουν, πολλές φορές οι ίδιες είναι πιθανόν να αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας και δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι παρότι οι γυναίκες είναι τα κύρια πρόσωπα παροχών φροντίδας ταυτόχρονα έχουν αυξημένες ανάγκες για φροντίδα, αφού οι γυναίκες ζουν περισσότερο, βρίσκονται σε χειρότερη οικονομική κατάσταση από τους άντρες και έχουν μικρότερη πιθανότητα να είναι ασφαλισμένες και να παίρνουν σύνταξη. Το ιατροκεντρικό–ατομικιστικό–ανδροπρεπές μοντέλο παροχής υπηρεσιών υγείας εστιάζεται στη βάση μιας μηχανιστικής αντίληψης του σώματος, στην ασθένεια, και υποβαθμίζει την ολιστική αντιμετώπιση της φροντίδας. Ενώ από τη μια μεριά η ανάπτυξη της επιστημονικής γνώσης και του επαγγελματισμού ενσωμάτωσε τη γυναικεία εμπειρία, αλλά και την υποβάθμισε στη σφαίρα της οικογένειας από την άλλη οι κυρίαρχες αξίες, στις οποίες δομήθηκαν οι όποιες κοινωνικές υπηρεσίες καθιστά τους «επαγγελματίες υγείας» αποκλειστικούς δίαυλους, τόσο άσκησης ελέγχου των φορέων φροντίδας, όσο και αγωγούς αναπαραγωγής κυρίαρχων προτύπων για αυτές.*
Παρόλο που οι γυναίκες εμφανίζουν υψηλότερο δείκτη προσδόκιμου επιβίωσης, ο γυναικείος πληθυσμός πλήττεται εξίσου με τον ανδρικό από τη μάστιγα των χρόνιων νοσημάτων που οδηγούν στο θάνατο.
Οι γυναίκες παρουσιάζουν υψηλότερους δείκτες επιβίωσης από τους άνδρες και αυτό οφείλεται στην υπερθνησιμότητα των αδρών στις σύγχρονες βιομηχανικές/μεταβιομηχανικές κοινωνίες. Οι Έλληνες έρχονται στην 9η θέση, μόλις υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και οι Ελληνίδες στ 12η και χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (European Commission 2005). Είναι αξιοσημείωτο ότι το 1991 οι Έλληνες ήταν στην πρώτη θέση και οι Ελληνίδες στην Πέμπτη (Eurostat 1994), δηλαδή κατά την τελευταία δεκαετία το προσδόκιμο επιβίωσης των άλλων ευρωπαϊκών χωρών βελτιώθηκε περισσότερο απ’ότι στην Ελλάδα ή/και ότι οι δείκτες θνησιμότητας παρουσιάζουν ταχύτερη αύξηση στη χώρα μας. Το στατιστικό αυτό δεδομένο είναι ένας ακόμη κόλαφος στο σύστημα παροχής υπηρεσιών υγείας που επικρατεί στη χώρα μας.
Η Οικονομική και κοινωνική θέση των γυναικών κατά μέσο όρο είναι υποδεέστερη των ανδρών, καθόσον πολλές γυναίκες εξαρτώνται οικονομικά από τους άνδρες ή από τις ελλειπέστατες κοινωνικές παροχές και πλήττονται συχνότερα από τη φτώχεια. Οι συνθήκες αυτές περιορίζουν τις επιλογές για δραστική και αποτελεσματική ανάληψη υγιεινών τρόπων ζωής με αποτέλεσμα να επέρχονται δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία τους.
Εστιάζοντας στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας και στην Πρόληψη με ταυτόχρονη επέκταση των Υπηρεσιών Παροχής Υγείας σε όλο το γυναικείο πληθυσμό ανεξαρτήτως οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης εθνικότητας και φυλής χρειάζεται να διεκδικήσουμε ουσιαστική εφαρμογή ενός Δημόσιου Προγράμματος Παροχής Υγειονομικών Υπηρεσιών με στόχο την άμεση και αποτελεσματική αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας του πολιτών και πολίτιδων.
Για την άμεση αντιμετώπιση των νοσημάτων που πλήττουν ιδιαίτερα το γυναικείο πληθυσμό στη χώρα μας (του καρκίνου του μαστού, του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, των καρδιοαγγειακών νοσημάτων, των προβλημάτων ψυχικής υγείας, των διαταραχών διατροφής (παχυσαρκία) κλπ
ΝΑ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΟΥΜΕ:
- Δημιουργία δημόσιου ουσιαστικού και αποτελεσματικού δικτύου παροχής ιατρικών συμβουλών και μεθόδων πρόληψης
- Σχεδιασμό και εφαρμογή πολιτικών υγείας και φροντίδας και στο επίπεδο της τοπικής αυτοδιοίκησης (υπηρεσίες για βρέφη, παιδιά, ηλικιωμένους, γυναίκες θύματα βίας, αναβάθμιση των ΚΑΠΗ κλπ)
- Συμμετοχή των εκπροσώπων των αυτοδημιούργητων συλλόγων ασθενών με χρόνια νοσήματα (καρκινοπαθείς, νεφροπαθείς κλπ) στη λήψη αποφάσεων σχετικά με την κατανομή των οικονομικών κονδυλίων, την πρόσληψη προσωπικού και τις παρεχόμενες υπηρεσίες του δημόσιου συστήματος υγείας.
- Βελτίωση των δημόσιων παρεχόμενων μαιευτικών υπηρεσιών (με προσθήκη προγραμμάτων φυσιολογικού τοκετού κατ’οίκον) και πλήρη κάλυψη από τα δημόσια ασφαλιστικά ταμεία των υπηρεσιών τεχνητής γονιμοποίσης.
ΝΑ ΕΠΙΜΕΙΝΟΥΜΕ ΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ
- Δωρεάν τακτικής Μαστογραφίας, Κλινικής Εξέτασης και Υπερηχογραφήματος μαστού καθώς και Test-Pap για όλο τον γυναικείο πληθυσμό.
- Προγράμματα εκπαίδευσης γυναικών ώστε να πραγματοποιούν σωστά την αυτοψηλάφιση μαστού.
- Το εμβόλιο κατά του τραχήλου της μήτρας να γίνεται δωρεάν σε πανελλαδικό επίπεδο και για όλες τις γυναόκες.
- Δωρεάν προγράμματα μέτρησης της οστεοπόρωσης στις γυναίκες ηλικίας πάνω από (45) χρονών. Επέκταση του προγράμματος ελέγχου οστεοπόρωσης (μέτρηση οστικής πυκνότητας DEXA σε δύο οστικές περιοχές) και σε όλες τις γυναίκες που εμφανίζουν κλιμακτηριακή φάση ανεξαρτήτως ηλικίας.
- Προγράμματα ενημέρωσης για τη συμβολή της σωματικής άσκησης στην πρόληψη και έλεγχο της οστεοπόρωσης καθώς και εφαρμογή προγραμμάτων φυσικής δραστηριότητας με ευθύνη του δημοσίου.
- Βελτίωση του δημόσιου δικτύου των υπηρεσιών ψυχικής υγείας στη χώρα μας. Η απαραίτητη βοήθεια να είναι διαθέσιμη για όλες και όλούς, ανεξάρτητα από την περιοχή που μένουν, το κοινωνικό ή μορφωτικό τους επίπεδο, ή την οικονομική ευχέρεια που διαθέτουν.
- Συνεχή ενημέρωση και πληροφόρηση του γυναικείου πληθυσμού για την πρόληψη. Οι υπηρεσίες υγείας είναι υποχρεωμένες να ειδοποιούν εγκαίρως τις γυναίκες για αυτές τις εξετάσεις και χρειάζεται ειδική ενημέρωση μέσα από τα ΜΜΕ.
Αυτά τα προγράμματα υπηρεσιών υγείας να περιλαμβάνουν όλες τις ελληνίδες ασφαλισμένες ή μη και τις μετανάστριες
